Na ostatku znalazła się nad Tybrem, zgnębiona smutkiem i trudami wędrówki, i ułożyła swe ciało na rozległym brzegu. Tam, tonąc we łzach, słabym głosem zanuciła smutną skargę, jak konający łabędź, który śpiewa swą żałobną pieśń. Wreszcie jej ciało strawione bólem zmieniło się w wodę i powoli zniknęło w zwiewnym powietrzu.

Owidiusz, Metamorfozy – Księga 14

Gdy intensywność naszych emocji przekroczy pewien próg, nawet kiedy emocja – jak w miłości – wywołana jest przez innego człowieka, jej znaczenie wydaje się nam nagle uniwersalne. Nie wystarczy już, aby dziewczyna, którą kochamy, wiedziała o tym, że ją kochamy; wiedzieć o tym musi cały świat.

Ubrana w reguły sztuka poetycka wychodzi nam tu naprzeciw, przynajmniej w pół drogi – w końcu dramat pisany wierszem angażuje tak widownię, jak też swoich bohaterów. Natomiast muzyka idzie o parę kroków dalej. 

Śpiew wydaje się bowiem formą publicznego krzyku i pozostaje na poziomie świadomości tym, czym na poziomie odruchu jest krzyk bólu lub zawodzenie głodnego dziecka.

W.H. Auden, Światy wtórne

Śpiew – ostatni temat – jest formą istnienia głosu szczególną. 

Jest odrobinę jak światło. Coś o niejednoznacznej naturze, przemierzające czas i przestrzeń, ale będące poza, albo na krawędzi ich sensu. Coś ostatecznie nieuchwytnego, ale stanowiącego zarazem najwyrazistszą formę energii, która wytwarza obraz świata jednocześnie sama dając się postrzegać.

I jest też nieco jak twarz – układ kształtów, otworów, zagłębień i wypukłości, w którym ogniskuje się nieodparte wrażenie tożsamości, jakkolwiek nie byłoby ono ostatecznie złudne. Zdający się kodować cały sens i rdzeń osoby, jej istotę oraz godność i pozwalający się przechować w pamięci jako jej witryna.

Więc jest śpiew jak słońce a zarazem jak księżyc, ale zwłaszcza jest jak nic innego na świecie – osobny, dziwny, niespodziewany, najwłaściwszy choć zbyteczny, prastary choć najbardziej świeży i surowy ze wszystkiego.

To, co słychać, to śpiew, lub jego echo, nic innego.

Niektóre z map, do których zaglądałem

Lawrence Kramer, Musical Meaning

Steven Mithen, The Singing Neanderthals

Michel Poizat, The Angel’s Cry

Gary Tomlinson, Metaphysical Song